TPU filament gids: welke shore voor welke print?

TPU is het filament waar de meeste makers één rol kopen en dan een jaar lang niet aanraken. Dat is zonde. Wel begrijpelijk: TPU filament print lastiger dan PLA, vraagt drogere opslag, en de keuze tussen hardheidsklasse 85A en standaard TPU is voor de meesten een mysterie. Hier is wat ik in de afgelopen 18 maanden heb geleerd over flexibele filament soorten en 3d-printen met rubber-achtige materialen.

Wat shore-hardheid betekent

De A-schaal is de meetlat voor zachte materialen. Hoe lager het getal, hoe zachter en flexibeler het filament. Voor TPU zie je drie hoofdgroepen:

• Hardheidsklasse 85A — heel zacht, voelt als gummiband. Vouwt makkelijk dubbel.
• Hardheidsklasse 95A — semi-flex, voelt als schoenzool. Buigt maar veert terug.
• Flexwaarde 60D-70D — bijna hard. Voelt als harde plastic met lichte give.

Bijna alle "TPU" rolletjes in NL zijn standaard TPU. Dat is de sweet spot voor de meeste makers en het makkelijkste filament om te printen op een fdm printer.

Use-case per hardheidsklasse

Ultra-zachte variant (85A) — telefoonhoesjes + drone-bumpers

Te zacht voor de meeste functional afdrukken. Wat het wel goed doet:

• Telefoonhoesjes die buigen rond hoeken
• Drone landing-bumpers die schokken absorberen
• Anti-slip mat-onderdelen en afdichtingen
• Stress-balls en fidget toys

3d-printen met dit extra-flexibel type is moeilijker. Je hebt een direct-drive extruder nodig (Bambu Lab A1/P1S, Prusa MK4, Voron). Op bowden-systeem (oudere Enders) eet de ultra-zachte variant retract.

Beschikbaar in NL:

• Polymaker PolyFlex TPU85 — €34.90/kg @ 3DJake
• NinjaTek NinjaFlex — €60-70/kg via specialty resellers, premium maar superieure afdrukken

Standaard TPU — de default

90% van TPU-werkstukken zit hier. Werk-gebied:

• Telefoonhoesjes
• Schoen-inserts, anti-slip onderkant
• Afdichtingen voor outdoor projecten
• Brackets met flex (waar een stijver alternatief als PETG zou breken)
• Speelgoed-onderdelen die vallen mogen
• Wielen voor RC-cars (low-speed)

Beschikbaar in NL (mei 2026):

• 3DJAKE eSUN TPU standaard — €15.99/kg. Mijn default voor experimenteren.
• Bambu Lab TPU 95A HF — €25-28/kg. AMS-tuned profile, RFID, beste fit voor Bambu printers.
• Polymaker PolyFlex TPU95 — €29.90/kg. Strakke werkstukken, goede kleur-consistentie.
• Recreus Filaflex middenklasse — €35-45/kg. Premium, oudste TPU-leverancier (Spanje sinds 2014).

Flexwaarde 60D-70D — semi-rigid

Voor wie iets wil dat aanvoelt als rubber maar net niet helemaal flex is:

• Schoen-inserts die structuur houden
• Tool-handles met grip
• Spindel-banden voor low-torque

Beschikbaar:

• NinjaTek Armadillo 75D — €60/kg, premium semi-rigid
• Polymaker PolyFlex TPU90 — €31/kg, in NL beperkt voorraad

Print-parameters die echt werken

Op basis van mijn tests op een Bambu Lab A1 met direct-drive printer:

Sleutel: hoge printsnelheid werkt niet op TPU filament. Direct-drive extruder werkt aanzienlijk beter dan bowden. Drogen verplicht (50°C voor 6u) bij rolletjes ouder dan 4 weken na opening.

TPU filament drogen en opslaan: waarom het verplicht is

Flexibele filament soorten zoals TPU zijn hygroscopisch. In een gemiddelde NL-kamer (50-60% RH) trekt een open spool binnen twee weken genoeg vocht aan om printproblemen te veroorzaken. Nat filament veroorzaakt verstoppingen in de nozzle, slechte laag-hechting, en hoorbaar poppen tijdens het 3d-printen. Dit geldt voor alle hardheid-gradaties, maar het extra-flexibel type is het gevoeligst.

Printtemperatuur en vocht: bij een nozzle-temperatuur van 230°C verdampt het geabsorbeerde water in de smeltzone. Dat veroorzaakt stoombelletjes die het filament opblazen, wat leidt tot verstoppingen en onregelmatige extrusie. Op een fdm printer met lange heatbreak (zoals de Bambu P1S) is dat effect erger dan op een korte heatbreak, omdat het filament langer in de warmte-zone zit.

Printbed adhesie met nat filament: vochtig flexibele filament hecht slechter aan het printbed. Op een glasplaat of PEI-sheet merk je dat de eerste laag loslaat of blaasjes vertoont. Schoon je glasplaat of PEI met IPA, en print pas na drogen. Voor TPU werkt een gladde PEI-sheet beter dan een getextureerde glasplaat, omdat de zachte eerste laag beter aanzuigt op een glad oppervlak.

Infill en droogstrategie: voor TPU-werkstukken met meer dan 30% infill is het extra belangrijk dat het filament droog is. Meer infill betekent meer extrusie per laag, dus meer kans op verstoppingen als er vocht in zit. Droog TPU filament op 50°C voor minimaal 6 uur. Bewaar open spoelen in een luchtdichte box met silica-gel. Een commerciele filament-droger zoals de eSUN eBOX (€60) of Sunlu S2 (€45) verdient zichzelf terug in minder mislukte afdrukken. Zie ook onze filament-droger gids voor een vergelijking van DIY versus commerciele opties.

Elasticiteit, taaiheid en slijtvastheid: TPU materiaalwetenschap

Wat maakt TPU filament anders dan PLA of een stijver alternatief als PETG? Het antwoord zit in de moleculaire structuur. TPU (thermoplastisch polyurethaan) combineert harde en zachte segmenten in het polymeer. De zachte segmenten geven elasticiteit, de harde segmenten geven stevigheid. De verhouding tussen die twee bepaalt de hardheid op de A-schaal.

Elasticiteit versus stijfheid: een standaard TPU filament buigt tot 500-600% rek voordat het scheurt. Ter vergelijking: PLA scheurt bij 3-5% rek, en PETG bij 15-25%. Die elasticiteit maakt TPU onmisbaar voor onderdelen die herhaaldelijk vervormd worden. Een telefoonhoesje van PLA breekt bij de eerste val; van flexibele filament overleeft het er honderden.

Taaiheid onder belasting: taaiheid is niet hetzelfde als hardheid. Een materiaal kan hard zijn maar bros (PLA), of zacht maar taai (TPU). De taaiheid van TPU komt doordat het energie absorbeert door vervorming in plaats van te breken. Voor afdichtingen, dichtingen en schok-absorbers is die taaiheid precies wat je nodig hebt. Het elastisch herstel na belasting is wat TPU onderscheidt van PETG, dat permanent vervormt bij dezelfde krachten.

Slijtvastheid en stevigheid: TPU heeft een hoge slijtvastheid vergeleken met PLA en PETG. Op wielen, aandrijfbanden en glijdende oppervlakken slijt TPU 3-5x langzamer dan PLA. De stevigheid onder cyclische belasting (buigen, indrukken, loslaten, herhalen) blijft ook langer behouden. Na 10.000 buigcycli verliest standaard TPU minder dan 5% van zijn oorspronkelijke hardheid, terwijl PETG na 1.000 cycli al permanente vervorming toont. Voor meer over de vergelijking tussen materialen, zie onze PLA vs PETG gids en de Bambu Lab P1S filament-gids.

Wat NIET goed werkt op een Bambu Lab A1 AMS

• Het extra-flexibel type — te zacht. De AMS-feed-tube knijpt soms in. Werkt in single-spool slot zonder AMS.
• Standaard TPU — werkt maar slim profile. Printsnelheid laag houden (30 mm/s max op AMS-route).
• Sommige Sunlu TPU rolletjes — diameter-variatie groter dan AMS comfortabel handelt.

Voor TPU op Bambu: gebruik externe spool-holder van Bambu (geen AMS), of stick met standaard TPU van Bambu Lab zelf / Polymaker.

Mijn 3 standaard TPU-rolletjes

Wat ik nu in de kast heb staan:

1. 3DJAKE eSUN TPU standaard zwart — voor proto's en experimenteren. €15.99/kg.

2. Bambu Lab TPU 95A HF Bambu-Green — voor cosmetic en cadeau-afdrukken. €27/kg.

3. Polymaker PolyFlex TPU85 rood — voor specifieke ultra-zachte use-cases zoals flex-bumpers. €34.90/kg.

Voor wie net begint met TPU filament: koop alleen standaard TPU. De ultra-zachte variant en 60D komen pas in beeld als je een specifiek probleem hebt dat de middenklasse niet oplost.

Wat TPU goed maakt versus PETG

PETG buigt voordat het breekt, maar bij voldoende kracht breekt het alsnog. TPU buigt en springt terug. Voor onderdelen die herhaaldelijk vervormd worden (telefoonhoesjes, schoen-inserts, afdichtingen die ingedrukt worden door temperatuurwisseling), wint TPU filament.

Een stijver alternatief als PETG is goedkoper, makkelijker te printen, en sterker bij eerste belasting. TPU is duurzamer voor cyclische belasting.

Bekijk alle TPU rolletjes in onze prijsvergelijker →